Zamanın qanadlarında ömür payızına doğru irəlilədikcə, insan ruhu yalnız illəri deyil, müdrikliyin uca zirvələrini də fəth etməyə can atmalıdır. Hələ gəncliyin coşqusu damarlarda çağlayarkən, zehni varlığın ən çətin, ən amansız sualları ilə sınağa çəkməliyik. Çünki suallar ruhu yandıran bir məşəl kimidir; o, bəzən canımızı yandırsa da, eyni zamanda daxilimizdəki qaranlıqları boğub idrakın yolunu nura qərq edir.
Həqiqi böyümək yalnız bioloji bir proses deyil; insan həm də ruhun və ağlın sonsuz dərinliklərinə doğru kök atmalıdır. Əgər bu daxili təkamül dayanarsa, həyatın rəngləri solmağa, məna dərinliyi itməyə başlayır. Belə olan halda insan maddiyyatın əsirinə çevrilir, "görünmək-göstəriş" ehtirası bir xəstəlik kimi canı sarır. Özündən başqa kimsəni uca görməyən təkəbbür və mənasız qeybətlər ömrün inci dənələrini toz-torpağa qatır, günləri mənasız bir boşluğa sürükləyir.
Buna görə də, seçdiyimiz mühit – taleyimizin aynasıdır. İnsan özünü ucaldan, təfəkkür qanadları geniş olan şəxsiyyətlərin əhatəsində tapmalıdır. Özündən daha işıqlı zehinlərə ehtiramla yanaşmaq və onlardan öyrənmək kiçilmək deyil, əksinə, ucalığın astanasıdır. Unutmayaq ki, inkişafın ən kəsərli silahı – insanın öz nöqsanlarına dik baxa bilməsi, yəni özünü tənqid süzgəcindən keçirmək cəsarətidir.
Yadda saxlamalıyıq ki, cismən torpağa qovuşmaq hələ yolun sonu deyil. İnsan əslində onu xatırlayan sonuncu insan öldükdən sonra həqiqətən ölür. Odur ki, insan həyatı elə bir naxışla toxumalıdır ki, cismi yox olanda xatirələr qəlblərdə əbədi bir sığınacaq tapsın.
Böyük ustad İlber Ortaylının əziz xatirəsi qarşısında ehtiramla baş əyərək deyirik:
"Rest in peace."